maart 2018 - Blog Marcel den Hartog

Bewustwording van je persoonlijkheid
De Transactionele Analyse (TA) geeft een heldere- en praktische beschrijving van de persoonlijkheid. Het onderwerp van deze blog: ego-toestanden vormt hiervoor de basis. Een ego-toestand is een consistent patroon van voelen en ervaren dat direct samengaat met een overeenkomstig consistent patroon van gedraging.


Voorbeeld
Suzanne zit in een baan waar de meeste groeimogelijkheden uit lijken te zijn. Ze besluit wat oriënterende sollicitaties te doen om een breder perspectief op haar carrièremogelijkheden te krijgen. Na enkele maanden krijgt ze een aanbod voor een uitdagende functie, maar wel op basis van een jaarcontract. Haar oriëntatie is nu een dilemma geworden. Zal ze haar vaste baan opgeven voor deze kans, met het risico na een jaar werkeloos te worden? Welke opties heeft ze en hoe zal ze weten wanneer ze tot het voor haar juiste besluit is gekomen?

Het model van de ego-toestanden biedt Suzanne de mogelijkheid om deze vragen te onderzoeken.


Uitleg
Een ego-toestand is een deel van je persoonlijkheid met een eigen identiteit in de zin dat het waarneembaar te onderscheiden is van andere aspecten van je persoonlijkheid.

We kunnen een onderscheid maken tussen:

  • Het structurele model – de inhoud, wat voor emoties en gedrag zit er in de neurologie van een deelpersoonlijkheid
  • Het functionele model – het proces, hoe gebruik je de inhoud van een ego-toestand in je communicatie

Hiernaast zie je een afbeelding van het functionele model.

De Ouder ego-toestand bestaat uit gedrag, gedachten en gevoelens die je hebt overgenomen van je ouders en ouderfiguren. Dit is een geheel van ontelbare subjectieve ervaringen die onbewust en gegeneraliseerd een rol spelen in jouw gedrag. In het functionele model wordt, een gedeelte van deze inhoud, voor andere mensen waarneembaar in de manier waarop je communiceert. Ook dit is weer uniek voor iedere persoon en we kunnen een praktisch onderscheid maken in deze communicatiepatronen, die symbolisch ‘kritische- en voedende Ouder’ worden genoemd:

  • kritische Ouder: gedrag dat gaat over grenzen stellen, structureren van de manier waarop je met elkaar samenwerkt, werken vanuit je waarden en normen. Teveel kritische Ouder leidt tot negatief gedrag in de vorm van vooroordelen, kritiek en communicatie die andere omlaag haalt.
  • voedende Ouder: gedrag dat gaat over verzorging en stimulering. Jezelf en anderen erkennen in hun intrinsieke waarden en stimuleren om te groeien. Teveel voedende Ouder leidt negatieve gedragspatronen als betutteling en het over bescherming/risico-vermijding
  • Volwassene: Bewust en probleemoplossend handelen in het hier-en-nu. Mentale activiteiten als informatie verzamelen, zintuigelijke waarnemingen en ‘neutraal’ observeren.
  • Aangepaste Kind: gedrag dat te maken heeft met het voldoen aan de verwachtingen van anderen, beleefdheid, imitatie-gedrag en doen wat hoort volgens de aangeleerde waarden en normen. In negatieve vorm kunnen we ook rebelleren door ons af te zetten en los te maken van de sociale normen en verwachtingen van anderen. Ook substituut gevoelens (rackets) en miskenningen zijn een gedragsmatige uiting van het negatief aangepaste Kind proces in onze persoonlijkheid.
  • Vrij Kind: gedrag dat gaat over het uitten van gevoelens, spontaniteit, genieten, authentiek gedrag. Teveel vrije Kind energie kan zich uitten in een overmatige fixatie (van de aandacht) in de basisgevoelens: blij, bang, boos, bedroefd en andere lichamelijke gevoelens.


Een praktische oefening
Er is een mooie oefening om, voor jezelf of onder begeleiding van een ervaren coach, te werken aan bewustwording van jouw unieke ego-toestanden. Binnen TA wordt het de stoelenoefening genoemd, oorspronkelijk ontwikkeld in 1975, door Edward Stuntz. Iedere stoel fungeert als een plaatsankers voor een ego-toestand. Je kunt de stoelen ook vervangen door A4-tjes in je werkruimte.

De stappen;

  • Neem een dilemma waar je op dit moment mee worstelt
  • Onderzoek hoe jouw verschillende ego-toestanden deze situatie ervaren door er om de beurt op plaats te nemen en echt contact mee te maken (associëren).
  • Laat de verschillende deelpersoonlijkheden een ‘gesprek’ met elkaar voeren, zorg dat iedere ego-toestand hierbij gehoord en vooral ook gevoeld wordt
  • De laatste stap is om vanuit de ego-toestand van de Volwassene de positieve- en negatieve interne dialoog te onderkennen. Vervolgens kunnen verschillende interventies worden gedaan om tot een (her)besluit te komen, onderbelichte aspecten extra aandacht te geven of effectief gedrag te oefenen.


Hoe werkt dit uit in het voorbeeld

Suzanne loopt eerst naar de stoel die symbool staat voor haar aangepaste Kind en maakt daar contact mee door erop te gaan zitten. Ze zet haar voeten op de grond, vertraagd haar ademhaling en brengt het wat naar beneden richting haar buik. Dan hoort ze een stemmetje in haar hoofd: ‘je blijft toch wel bij me?’ Het is de stem van haar overleden moeder en ergens ook die van haarzelf. Een traan rolt over haar wangen, ja – afscheid nemen is voor hun beide een hele opgave geweest. Ik zie haar staren naar een plek op de grond.

Na een poosje loopt ze naar de stoel die symbool staat voor haar voedende Ouder. Ook hier staart ze enkele minuten naar de grond, dan merk ik hoe haar ademhaling veranderd; ‘mijn moeder was zo trots op me toen ik afstudeerde en mijn eerste baan vond, ze heeft me altijd gestimuleerd om dingen te proberen’.

Ze loopt naar de stoel die symbool staat voor haar vrije Kind. Hier voel ik een verlangen om meer van mezelf, mijn eigen creativiteit te laten zien in mijn werk. Dat geeft me energie en plezier, oh – als ik alleen al denk aan de mogelijkheden van die nieuwe baan

Suzanne staat op en loopt naar de stoel die symbool staat voor haar kritische Ouder. Hier ontmoet ze de waarden- en normen van haar vader die uit een gezin van 8 kinderen kwam, waar weinig was, behalve de loyaliteit aan elkaar. Wat zou haar werkgever en collega’s er van vinden als ze voor een nieuwe baan zou kiezen. Ik vraag haar om zich om te draaien en – in gedachte – haar vader onder ogen te komen. Dit kost moeite. Ik vraag haar: ‘wat zou je hem willen vragen of zeggen?’ – ik zie dat ze slikt en dan zegt ze: ‘papa ik wil graag meer van mijzelf laten zien aan de buitenwereld en ontdekken hoe het daar is – en als ik ga mag ik dan nog bij je terugkomen’.

Ze draait zich weer om naar de opgestelde stoelen en loopt nogmaals naar de stoel die symbool staat voor haar aangepaste Kind. Ze staart weer naar de plek op de grond en voelt het verlies van haar moeder. Ik weet dat je het me gunt en zou willen dat ik weer gelukkig wordt, het doet alleen zo’n pijn. Een lange stilte … dan een zucht waarbij ik haar gezicht zie ontspannen. Ik wil het doen zegt ze.

Ze loopt naar de Volwassene en overziet de ervaringen die ze heeft gehad terwijl de verschillende gevoelens nog kan ervaren. Dan maken we nog een ronde over de vraag: welke informatie en afspraken heb je nog te maken bij je nieuwe werkgever? Hoe neem je afscheid van je collega’s? wat heb je nodig in dit proces?

Na de 2de ronde heeft Suzanne helder zicht op wat belangrijk voor haar is in de nieuwe functie. Ze heeft nog een paar vragen en onderhandelingspunten voordat ze het contract bij haar nieuwe werkgever met vol vertrouwen en passie kan ondertekenen. Ze realiseert zich dat ze deze tijd ook kan besteden aan het zorgvuldig afscheid nemen van haar oude baan en collega’s – dit vraagt om een persoonlijke aanpak en een andere vorm om zichzelf opnieuw te laten zien.


Terug naar de algemene blog pagina