Transactionele Analyse

Transactionele Analyse (TA) is een communicatiemodel en een ontwikkelingstheorie. TA biedt kennis en vaardigheden voor professionele communicatie tussen mensen, teams en organisaties. De ontwikkelingstheorie biedt jou een helder referentiekader om de persoonlijke ontwikkeling van mensen en organisaties écht te begrijpen.


Stel jezelf eens voor: Je begeleid als coach, manager of trainer iemand in het bereiken van een professioneel doel. Nadat je samen de huidige situatie in kaart heb gebracht doe je een voorstel. Direct reageert de persoon met: "Ja, maar,…". Je luistert en doet een ander voorstel. Weer reageert de persoon direct met: "Ja, maar…".


Deze manier van communiceren en het beantwoorden van vragen/opmerkingen met "Ja, maar..." zien we in de praktijk veel voorkomen. Het is zelf zo dat deze manier van communiceren vaak voor conflicten en/of problemen zorgt. Om in dit soort situaties écht tot de kern van de zaak te komen heb je de inzichten vanuit de Transactionele Analyse nodig.


De "Ja, maar..." reactie van mensen was het eerste psychologisch Spel dat Eric Berne (psychiater en grondlegger van de TA) ontdekte. Hij noemde dit Spel: "waarom doe je niet – ja maar". Het woord "Spel" wordt met een hoofdletter geschreven om aan te geven dat het niet om een gewoon spelletje gaat, maar dat "er een spelletje met je gespeeld wordt". Simpel gezegd, zie je hier een communicatiepatroon met een verborgen motief. In de meeste gevallen zijn mensen zichzelf niet bewust van de patronen in hun communicatie. Met andere woorden er is meestal geen kwade opzet in het Spel. Desondanks kunnen de gevolgen van spelmatig gedrag groei belemmerend en schadelijk zijn.


Er zijn enkele tientallen communicatiepatronen die veel in de interactie tussen mensen, teams en organisaties voorkomen. Het bijzondere van de TA-methodiek is dat het erin geslaagd is om de complexe psychologische processen áchter deze communicatiepatronen op een toegankelijke manier inzichtelijk te maken.


De basis van TA is snel aan te leren en direct toepasbaar in alle vormen van menselijke interactie. Daarbij heeft TA in de afgelopen decennia veel wetenschappelijke verdieping gekregen, waardoor TA ook voor ervaren begeleiders veel nuttige inzichten en interventiemogelijkheden biedt.

TA wordt veel gebruikt door professionals in coaching, counseling, de psychotherapie, het onderwijs, leiderschapsontwikkeling, en voor organisatieadvies. Simpel gezegd, TA is een internationaal erkende standaard voor de professionele begeleiding van mensen en organisaties.



Wat kun je met Transactionele Analyse?

  • Inzicht krijgen in de rol die je inneemt in het contact met de ander.
  • Disfunctionele en herhalende gedragspatronen leren herkennen en veranderen.
  • Professionele communicatievaardigheden ontwikkelen.
  • Strategisch coachen op individueel-, relationeel- en organisatieniveau.
  • (Cultuur)veranderingen ondersteunen.
  • Je leiderschapskwaliteiten ontwikkelen.
  • Praktische handvatten om autonomie en groei in jezelf en anderen te bevorderen.
  • De relatie tussen psychologische processen en communicatie gebruiken om de autonomie van mensen en organisaties te bevorderen.
  • Mensen en organisaties te helpen om steeds meer te worden wie ze zijn.

.

TA als verdiepende methodiek

TA is een verdiepende methode voor communicatie en ontwikkeling. We kunnen de methodiek in vijf niveaus onderverdelen:

1. Transacties
2. Spelen
3. Gedragspatronen en werkstijlen
4. Script
5. Groei en ontwikkeling.

Onderstaand leggen we deze 5 niveaus uit.


1. Transacties
Op het niveau van transacties leer je om de verbale en non-verbale patronen in de communicatie systematisch te analyseren. Hierdoor kun je onder meer boodschappen op sociaal niveau (boven tafel/bewust) en op psychologisch niveau (onder tafel/onbewust) helder onderscheiden. Je leert obstakels in communicatie herkennen en hoe je hier professioneel mee om kan gaan.


2. Spelen
Op het niveau van Spelen leer je alles over de psychologische spelletjes die mensen spelen, waarom ze dit doen en hoe je hier professioneel mee om kan gaan. In soapseries, roddelbladen en politieke debatten zijn veel voorbeelden van Spelen te vinden. Ook in relaties en binnen organisaties komen ze dagelijks voor. Een spel is een proces waarbij iets gedaan wordt met een verborgen motief, en dat;

  • buiten het Volwassen (rationeel) bewustzijn om gaat.
  • niet expliciet wordt, totdat de deelnemers plotseling hun gedrag veranderen.
  • leidt tot situaties van verwarring en onbegrip waarin mensen geneigd zijn de ander de schuld te geven.

Er zijn drie niveaus van Spelen:

  • Eerstegraadsspel: is alledaags en meestal binnen de eigen sociale omgeving, bijvoorbeeld een vervelend conflict
  • Tweedegraadsspel: heeft meer schadelijke gevolgen, zoals het verlies van een baan of het beëindigen van een relatie.
  • Derdegraads spel: is gewelddadig en richt grote schade aan. Deze situaties eindigen vaak met één of meerdere personen in een ziekenhuis, rechtbank of gevangenis.

Spelen verlopen via vaste patronen. Stephen Karpman ontwierp de Dramadriehoek als instrument om bewuster en professioneler om te gaan met psychologische spelletjes. Met TA word je je bewust van de punten waarop jij kwetsbaar bent voor Spelen. Je leert hoe je uit deze situaties kunt blijven door assertiviteit, kwetsbaarheid en zorgzaamheid te combineren met doelgerichte interventies in het communicatieproces.


3. Gedragspatronen en werkstijlen
Al op vroege leeftijd en gedurende ons leven krijgen we veel boodschappen over hoe we ons wel of juist niet moeten gedragen. Deze boodschappen zijn lang niet altijd expliciet, maar meer iets dat we onbewust en op gevoelsniveau overnemen (oppikken). Van onze ouders en andere autoriteitsfiguren.

Kinderen nemen ook vaak onbewust bepaalde gedragspatronen over van hun ouders. In organisaties nemen medewerkers onbewust bepaald gedrag van de leider over. Hier komt het gezegde: “Mensen doen niet wat je zegt, maar doen wat je doet” vandaan. Het is de basis van groepsvorming en ook hoe organisatieculturen ontstaan.

In TA werken we met belangrijke thema’s die leiden tot zichzelf herhalend gedrag. Gedragspatronen en overlevingsstrategieën hebben veel positieve effecten. Ze worden groei belemmerend als we ze niet periodiek aanpassen aan de veranderende omstandigheden. Werken met deze thema’s gaat om bewustwording en inzicht en, als je dit wilt, zorgvuldige stapsgewijze verandering.

Inzicht in gedragspatronen biedt jou praktische handvatten voor effectieve communicatie en coaching.


4. Script
Denk eens aan een filmscript. Dit is een verhaal met een hoofdpersoon, verhaallijnen, een plot (kernthema) en een einde. Jouw levensverhaal ziet er eigenlijk precies zo uit. We beginnen al op heel jonge leeftijd met het onbewust ‘schrijven’ van ons levensverhaal. Dit begint met je basale levenspositie: ‘ben ik oké, welkom en veilig op deze wereld – en hoe ervaar ik de mensen om mij heen?’. Later volgt het kernthema, een persoonlijke missie waar je onbewust steeds naartoe leeft. Daarna volgen de gedragspatronen die zich in verschillende levensfasen ontwikkelen. Uit de gedragspatronen komen jouw kwaliteiten en ontwikkelingsvragen naar voren.


De vorming en werking van je levensverhaal gebeurt grotendeels onbewust. TA biedt een aantal technieken om je eigen levensscript te onderzoeken, en als je dit wilt, het verhaal te veranderen. Zo wordt je als het ware ‘de regisseur’ van jouw eigen levensverhaal. Je kunt uiteraard niet alles wat er gebeurt in je leven bepalen of voorkomen. Maar je kunt wel de regie voeren over: hoe je dit voor jezelf in beeld brengt, welke geluiden je wilt onthouden, de belichting van een situatie, waar je jezelf bij betrokken voelt (emoties) en waar jij op wilt inzoomen’. Hiermee geef je op een hoogst persoonlijke manier betekenis aan je eigen verhaal.


5. Groei en Ontwikkeling
Het vermogen van mensen om te groeien is één van de kernideeën van TA. De Griekse filosoof Heraclitus noemde dit “physis” – de drijvende kracht die ons tot ontwikkeling aanzet.

TA kijkt heel strategisch naar de ontwikkeling van mensen, met als doel het bevorderen van de eigen autonomie. Hiervoor werkt de methode altijd met een professioneel contract (heldere werkafspraken) om de gelijkwaardigheid tussen partijen te waarborgen. Er worden werkafspraken gemaakt die ieders bijdrage aan het proces helder maken.

Voor de strategische ontwikkeling werkt TA op 3 niveaus:

  • Individueel: gericht op de leerlijn en ontwikkelvragen van een individu.
  • Relationeel: het begeleiden van groepen, team coaching en het werken met groepsdynamieken.
  • Systemisch: De combinatie van individuele- en team coaching (soms meerdere teams) in relatie tot de organisatie, haar missie en kerntaak. Je leert hoe je de verschillende werkstijlen en groeiprocessen op zo’n manier bij elkaar kan brengen dat het geheel meer wordt dan de som der delen.

Ga naar de 6-daagse opleiding Transactionele Analyse

Terug naar de Home pagina.